Nöroplastisite 2
Nöroplastisite hayatinizda nasil ortaya çikar
Nöroplastisite beynin; kalici ögrenme çalismalari ile örnegin bir enstrüman çalmayi ögrenmek veya dil ögrenmek gibi bilgilerle müthis bir dayanikliliga sahip olmasini saglar. Ayni zamanda felçli bir kisinin, bir yaralinin veya dogum anamolilerinin, otizmin, Dikkat Bozuklugu, Hiperaktivite, ögrenme güçlügü ve diger beyin hastaliklarinin iyilesmesini saglar.
Kisiyi depresyondan çikarir, bagimliliklarindan kurtarir ve takintiyi sifalandirir.
Nöroplastisite’nin, insan hayatinin her alaninda egitimden tibba, yasam modelinden kültüre kadar genis kapsamli bir etki alani vardir. Sinirlari henüz bilinmiyor. Ancak beynimizi bu kadar dayanikli yapan bu özellik ayni zamanda disaridan ve içeriden gelecek her seye karsi özellikle bilinçsiz etkilere karsi çok kirilgan yapiyor.
Kanada dogumlu psikiyatrist ve yazar Norman Doidge buna “plastik paradoks” diyor.
Beyin hasarindan kurtulan bir kisi de söyle anlatiyor. “Nöroplastisite’nin gücünü daha ilk andan beri biliyordum. Özellikle intihara tesebbüsümün sonucunda yillarca beyin hasarim üzerinde çalisip kendimi iyilestirdim. Ayni zamanda yogun sekilde Bilissel davranis terapisi (Cognitive Behavioral Therapy), Meditasyon ve farkindalik çalismalari da çok etkili oldu. Depresyonun ve anksiyetenin üstesinden geldim. Zihinsel yapimi tamamiyle degistirdim ve saglikli yepyeni bir hayatim oldu.”
Ama ayni zamanda daha öncesinde de Nöroplastisite yüzünden depresif ve endiseli olmustum, takintilarim olusmustu.
Nöroplastisitenin 10 maddelik temeli
Bilim; nöroplastisite ile hayatinizda birçok yönden pozitif degisim yapabileceginizi onayladi. Ama bu bazilarinin söyledigi kadar kolay degil. Dr. Sarah McKay’in (Nörolog) “Nöroplastisite beyninizi yeniden yapilandirabilir mi? baslikli makalesinde söyle diyor; “Nöroplastisite bir yetiskinde ancak nöroplastisiteyi tetikleyiciler ile özel sartlar bir araya geldiginde “AÇIK” dügmesini aktive edebilir.
Yakin zamanda yapilan arastirmalar, dogru kosullar ile beynin degisim gücünün (nöroplastisitenin) zihni gelistirdigini göstermistir. Yaslandikça beyindeki bazi mekanizmalarin çalisamaz duruma gelmesine ragmen tekrar bu mekanizmalarin harekete geçirilebilecegi açiklanmistir. Bu mekanizmalar; odaklanma, azim, kararlilik, çok çalisma ve genel beyin sagliginin iyilestirilmesidir” diyor Dr. Michael Merzenich (Beyin plastisite arastirmalarinda bulus yapan bir doktor)
Dr. Michael Merzenich Beynin yeniden yapilandirilmasi için gerekli 10 temel maddeyi söyle sirlamis;
1.Degisim; genel olarak sorun hakkinda beynin moduna göre sinirlanir.
Eger uyanik, atik, dikkatli, enerjik ve motive iseniz, eyleme geçmeye hazirsaniz beyin, degisim için gerekli nöro kimyasallari (Sinir Sistemi Kimyasi) salgilar. Eger ilgisiz, dikkatsiz, odagi dagilmis veya düsünmeden öylesine bir çaba harciyorsaniz nöroplastisiteniz “KAPALI” duruma gelir.
2. Ne kadar çok çaba sarf ederseniz o kadar çok motive, atik, dikkatli ve enerjik olursunuz sonuç beyinde çok daha büyük bir degisim getirir.
Eger yogun bir sekilde görevlerinize (yapilan çalismalar; meditasyon, davranis terapisi, farkindalik çalismalari vs.) odaklanirsaniz, çalistiginiz konularda usta olmaya gayret ederseniz beyindeki degisim o kadar güçlü ve büyük olur.
3.Beyinde degisen asil sey zaman içerisinde birbirine güçlü bir sekilde baglanan nöronlar ve onlarin baglaridir.
Bir seyi ne kadar çok pratik ederseniz (Ne kadar çok o konuda çalisirsaniz) nöronlar arasindaki baglantilar çok güçlü olur ve deneyimin; duyusal algi, hareket, devinim ve kavramsal dizilim gibi bütün elementlerini içine dahil eder. Söyle düsünün; sanki yeni bir olusumun davranislarini denetleyecek güvenilir bir “Master Denetleyici” yaratilir.
4. Baglantilarda ögrenme yoluyla yaratilan degisimler hücreler arasi baglantiyi güçlendirir ki bu da güvenilirligi artirmak için çok önemlidir.
Dr.Merzenich bunu söyle açikliyor; bir futbol stadyumu dolusu insanin gelisi güzel el çirpmasina karsilik hepsinin düzenli bir sekilde el çirpmasi arasindaki farki hayal edin. Ekibi (Sinir hücrelerini) birlikte hareket etmeleri konusunda ne kadar iyi koordine ederseniz o kadar güçlü ve güvenilir bir davranis biçimi ortaya çikar.
5. Beyin, Pespese zamanlarda meydana gelen Basarili sonuçlari temsil eden nöron takimlari ile bagini güçlendirir.
Dr. Merzenich bu durumu söyle açikliyor; “Bu beynin bir sonraki adimda ne olacagini tahmin edebilmesine izin verdigi gibi “çagrisimsal akisin” devamliligini saglar. Bu yetenek olmazsa, bilinciniz sadece “bir seri birbirinden farkli küçük su birikintileri” seviyesine düser.”
6.Ilk degisimler geçicidir.
Beyniniz ilk önce degisimi kaydeder sonra bunun geçici mi kalici mi olduguna karar verir. Kalici olmasinin tek yolu, beyniniz deneyimi degerlendirir, bunun sahane veya ilginç/özgün olduguna veya bu deneyimin disa vuran davranisinin iyi mi kötü mü olacagina göre karar verir.
7.Beyin, içsel zihinsel degisimin provasi ile degisir, sürecin her bir anina katilir, ulasilan degisimi dis dünya ile etkileserek kontrol eder.
Dr.Merzenich’e göre; “Beyninizde pozitif plastik degisimler gerçeklestirmek için bir santim bile hareket etmenize gerek yok. Içinizdeki anilarin temsilcileri hafizadan anilari çagirirlar ve ögrenme temelli beyin plastisitesi harekete geçer.
8.Hafiza ögrenmeye hem rehberlik hem de kontrol eder.
Yeni bir sey ögrenirken beyniniz bu konuda not alir ve iyi seyleri hatirlama konusunda girisimde bulunur. Bu arada iyi olmayan deneyimleri dislar. Daha sonra o konuda en son iyi olan sonucu hatirlar ve ilerlemeyi saglar.
9.Ögrenmenin oldugu her an beynin kendini stabilize etme sansidir – ve engelleyici gücü düsürür- örnegin gürültü veya benzerlerini
Beyniniz yeni bir seyi ögrenirken olusturdugu bagi güçlendirirken ayni zamanda o anda kullanilmayan nöronlarin bagini da zayiflatir. Beyin degisimleri gerçeklesir; beyin ilgisiz veya engelleyici aktiviteleri silmeye baslar.
10.Beyin Plastisitesi iki yönlüdür; pozitif degisimleri yaratmak kadar, negatif degisimleri yaratmak da mümkündür.
Beynimiz “Kullan ya da at” modelindedir. Beynimizdeki yetenekleri gelistirmek kadar, harap etmek de mümkündür. Dr.Merzenich diyor ki; “Yasli insanlar beyin plastisitesini yanlis yönde kullanmak konusunda ustadirlar.
SON BÖLÜM HAFTAYA
